Türk kültüründeki kilim motifleri ve anlamları

  • Kültür - Yazı 1 Nisan 2017

    Eski tarihlerden günümüze kalan miraslardır aslında kilimler. Anıları, duyguları, acıları, doğayı taşırlar üzerilerinde. Kilim dokuma yapılarından dolayı kirtikli dokuma kategorisindedir. Kirkitli dokumaları bulan ve geliştirenler Türklerdir.

  • Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Pin on Pinterest

    Kirkitli (kilim-cicim-sumakzili, halı) dokumalar, Türklerin Orta Asya’dan göç etmesiyle dünyaya yayılmıştır. İnsanların, konutların döşenmesinde örtü ve yaygı gereksinimlerini karşılamak amacıyla yün ipliklerini birbiri arasından bir alt bir üst geçirerek ilk önce kilim yaptıkları, sonradan da bu ipliklerin arasına kısa yün ipliklerini düğümleyerek halıyı buldukları sanılmaktadır.

    Kilim Motifleri

    Türkiye’nin doğal koşullarının değişik farklılığı ve tarih boyunca çeşitli kültürlere yuva olmasından dolayı bu dokumalar, teknikleri ve desenleri bakımından çok çeşitlidir. Ancak bölge özellikleri göstermekte ve geleneksel olarak yapıldıkları için bilhassa desen bakımından çok az değişmektedir.

    Kilim: ” Dokumanın boyunca önlü arkalı çift sıra halinde olan çözgü ipliklerinin arasından, bir ön bir arkadan geçen enine atkı ipliklerinden oluşan ve çözgülerin atkılar tarafından tamamen örtüldüğü bir dokuma türüdür.” şeklinde tanımlanmaktadır. Kilimleri dokuyanların yaşadıkları bölge, yaşadıkları doğal afetler, hayvanlar, inanç, kültürel olaylar, istekleri gibi bir çok etkene bağlı motiflere sahiptirler. Kilimlerin renkleri ülkemize kimyasal boya girdiği dönemlerden sonraları dahi doğal ürünlerden elde edilen kök boya kullanılmaktadır. Kök boya dışında bazı bitkiler ya da meyveler de kullanılmaktadır bunlar aşağıdaki tabloda verilmiştir.

    Kilim Motifleri (Desenleri) ve Özellikleri

    Ülkemizde eski halıların incelenmesi ile elde edilen ve anlamlarını bildiğimiz bazı kilim motifleri ve anlamları hakkında elde edilebilen bazı bilgileri aşağıda sıralı bir şekilde size sunmaya çalıştık.

    1. Muska Motifi

    Muska ve nazarlık: Nazarlık; kem bakışların etkisini azaltır. Muska ise; sahibini kötü olaylardan korur.

    2. Kartal Motifi

    Kartal: Güç ve kudreti temsil eder.

    3. Küpe Motifi

    Küpe: Evlenmek isteyen genç kız ailesine isteğini dolaylı olarak belli eder.

    4. Göz Motifi

    Göz: Kem gözlere, zarara karşı koruyucu olduğuna inanılır.

    5. Bereket Motifi

    Bereket: Birlikte kullanılan eli belinde ve koç boynuzu kadın ve erkeği temsil eder. Ortadaki gözde aileyi kötülüklerden korur.

    6. Bukağı Motifi

    Bukağı: Aile birliğine ve birlikte olma umuduna işaret eder.

    7. El, Parmak, Tarak Motifi

    El, parmak, tarak: Parmaklar, kem gözlerden korur. El motifi; verimliliği, tarak ise doğumu simgeler.

    8. Pıtrak Motifi

    Pıtrak: Bol çiçekli anlamına gelir. Bolluğun bereketin sembolüdür.

    9. Sandık Motifi

    Sandık: Genç kızların çeyiz sandığını simgeler.

    10. Çengel ve Artı Motifi

    Çengel ve Artı: Türk dokumalarında artı (+) ve çengeller insanların tehlikelerden korunması için sık kullanılır.

    11. Ejderha Motifi

    Ejderha: Ejderha hava ve suyun efendisidir. Bereketli bahar yağmurlarını getirdiğine inanılır.

    12. Kuş Motifi

    Kuş: Baykuş ve karakarga kötülükleri, bülbül ve güvercin; iyi şansı simgeler.

    13. Eli Belinde Motifi

    Eli belinde: Anneliğin, dişiliğin ve verimliliğin sembolüdür.

    14. Saç Bağı Motifi

    Saç bağı: Evlenme isteğini ifade eder. Dokumaya katılan saç ise ölümsüzlüğü temsil eder.

    15. Koçboynuzu Motifi

    Koçboynuzu: Üretkenlik, güç ve erkekliği temsil eder. Dokuyan kişinin çok mutlu olduğunu ifade eder.

    16. Suyolu Motifi

    Suyolu: Suyun insan hayatındaki önemini vurgular.

    17. Akrep Motifi

    Akrep: Akrebin kötülüğünden korunmak için dokunur.

    18. Yıldız Motifi

    Yıldız: Üretkenliği temsil eder.

    19. Hayat Ağacı Motifi

    Hayat ağacı: Sonsuzluğun sembolüdür.